در ۵ نوامبر ۲۰۲۶، اوکراین و جمهوری آذربایجان در شهر اوژهورود، پروتکل چهاردهمین نشست کمیسیون بیندولتی دو کشور را امضا کردند و درباره برنامه اقدام مشترک برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷ به توافق رسیدند. در ظاهر، این سند درباره تجارت، انرژی و همکاریهای صنعتی است؛ اما در عمل، گامی دیگر از سوی باکو برای تثبیت جایگاه خود در روند بازسازی اوکراین به شمار میرود؛ آن هم بدون آنکه روابط خود با مسکو را قربانی کند.
کابل ۲۴: نشست ۵ نوامبر، نخستین جلسه کمیسیون مشترک اوکراین و آذربایجان از زمان آغاز جنگ تمامعیار بود که در خاک اوکراین برگزار میشد. ریاست مشترک این نشست را دنیس شمیهال، معاون اول نخستوزیر و وزیر انرژی اوکراین، و پرویز شهبازاف، وزیر انرژی جمهوری آذربایجان، بر عهده داشتند.
کمکهای بشردوستانه؛ فراتر از یک اقدام صرفاً انساندوستانه
از زمان آغاز تهاجم روسیه، جمهوری آذربایجان محمولههای کمکهای بشردوستانهای را به اوکراین ارسال کرده است؛ از جمله دارو، مواد غذایی، ژنراتور، ترانسفورماتور، کابل و تجهیزات موردنیاز برای بازسازی شبکههای برق.
بر اساس گزارشها، مجموع کمکهای بشردوستانه، حمایتی و بازسازی آذربایجان به اوکراین به حدود ۵۲ میلیون دلار رسیده است.
این کمکها در معنای متعارف، کمک نظامی محسوب نمیشوند؛ اما برای کشوری که روسیه بهطور مستمر زیرساختهای انرژی آن را هدف حملات قرار میدهد، ارسال ترانسفورماتورها، کابلهای فشارقوی و ژنراتورها اهمیتی کاملاً راهبردی دارد. این تجهیزات به شبکه برق اوکراین کمک میکنند تا در برابر حملات مقاومت بیشتری داشته باشد و پس از هر حمله، برقرسانی به مردم در مدت کوتاهتری از سر گرفته شود.
موضوع اصلی مذاکرات اوژهورود، گاز بود.
اوکراین به جمهوری آذربایجان پیشنهاد همکاری در چارچوب مسیر انتقال گاز ترانسبالکان از طریق ترکیه را ارائه کرد. همچنین موضوع فراهم کردن امکان دسترسی آذربایجان به تأسیسات ذخیرهسازی زیرزمینی گاز اوکراین مطرح شد.
فعلاً خبری از یک توافق قطعی نیست
تا این لحظه، نه امضای توافقنامهای مشخص در زمینه گاز بهصورت علنی اعلام شده، نه حجم گاز موردنظر تعیین شده و نه قیمتی برای آن اعلام شده است.
بااینحال، صرف مطرح شدن امکان دسترسی باکو به زیرساختهای انتقال و ذخیرهسازی گاز اوکراین نشان میدهد که کییف تنها به دنبال تأمین سوخت نیست، بلکه در پی یافتن مسیرهای جایگزین انتقال انرژی، خارج از وابستگی به روسیه نیز هست.
برای جمهوری آذربایجان، این همکاری فرصتی است تا اوکراین را از جایگاه یک دریافتکننده کمکهای بشردوستانه به بخشی از جغرافیای گستردهتر انرژی منطقه تبدیل کند؛ جغرافیایی که از حوزه خزر، از مسیر ترکیه و بالکان، تا اروپای مرکزی امتداد مییابد.
انگیزه باکو چیست؟
آذربایجان نه از سر نوعدوستی صرف به اوکراین کمک میکند و نه تصمیم گرفته است آشکارا در برابر کرملین موضعگیری کند.
باکو از تمامیت ارضی اوکراین حمایت میکند، اما به تحریمهای ضدروسی نپیوسته و همچنان روابط دیپلماتیک و اقتصادی خود را با روسیه حفظ کرده است.
منطق سیاست خارجی آذربایجان بر پایه موازنهسازی استوار است. باکو میخواهد روابط خود را با اوکراین، ترکیه و اروپا تقویت کند، به بازارهای جدید دسترسی پیدا کند و جایگاه خود را بهعنوان یک بازیگر مهم در حوزه انرژی ارتقا دهد.
در عین حال، این کشور از اقداماتی که ممکن است از سوی مسکو بهعنوان چرخش آذربایجان به سمت غرب تعبیر شود، اجتناب میکند.
به بیان دیگر، باکو تا آنجا به اوکراین کمک میکند که این همکاری به تقویت موقعیت منطقهای و بینالمللیاش منجر شود؛ اما نه در حدی که موازنه شکننده روابطش با همسایه شمالی را بر هم بزند.
این تحولات برای کییف چه معنایی دارد؟
برای اوکراین، گسترش روابط با آذربایجان جایگزینی برای حمایت غرب نیست، بلکه مکمل آن محسوب میشود.
باکو قرار نیست به متحد نظامی اصلی اوکراین تبدیل شود؛ اما میتواند در حوزه بازسازی زیرساختها، انرژی، لجستیک و جذب سرمایه خصوصی، شریکی سودمند و مؤثر باشد.
آزمون اصلی، مرحله اجراست.
برنامه اقدام امضاشده زمانی به نتیجه واقعی خواهد رسید که قراردادهای مشخص، سرمایهگذاریهای عملی و عرضه پایدار انرژی شکل بگیرند.
در شرایط فعلی، بخش گازی همکاریها بیش از آنکه یک توافق تجاری و اجراییِ نهاییشده باشد، حامل پیامی سیاسی و راهبردی است.
قرار است نشست بعدی کمیسیون مشترک در باکو برگزار شود. در آن زمان مشخص خواهد شد که آیا توافقهای اوژهورود میتوانند از سطح یک اعلام موضع دیپلماتیک فراتر بروند و به یک مشارکت اقتصادی عملیاتی و پایدار تبدیل شوند یا خیر.

