رسانههای پاکستان از کاهش قابل توجه صادرات برنج این کشور در ۹ ماه گذشته خبر دادهاند که نگرانیهایی را در یکی از مهمترین بخشهای صادراتی کشاورزی پاکستان ایجاد کردهاست.
کابل ۲۴: بر اساس آمار منتشرشده توسط روزنامه «دان»، پاکستان در ۹ ماه نخست سال مالی ۲۰۲۵ میلادی، ۶۵۸ هزار و ۷۰۰ تن برنج صادر کرده بود. اما در دوره مشابه سال مالی ۲۰۲۶، این رقم به ۵۵۸ هزار و ۲۰۰ تن کاهش یافته که نشاندهنده افت تقریبی ۱۴ درصدی است.
این کاهش، نگرانیهایی را در میان صادرکنندگان برنج، مقامات دولتی و کارشناسان اقتصادی ایجاد کرده است. برنج یکی از مهمترین منابع ارزآوری برای پاکستان به شمار میرود که معیشت میلیونها کشاورز را تأمین میکند و نقش کلیدی در اقتصاد کشاورزی این کشور دارد.
افت شدید صادرات، دشواریهای فزاینده پاکستان در حفظ موقعیت خود در بازار رقابتی جهانی برنج را نشان میدهد، بهویژه در حالی که تولیدکنندگان عمده دیگر حضور خود را تقویت کردهاند.صادرکنندگان به ترکیبی از چالشهای داخلی و خارجی به عنوان دلایل اصلی این کاهش اشاره کردهاند.
از یک سو، آنها با افزایش شدید هزینههای حملونقل و بیمه مواجه شدهاند که حاشیه سود را کاهش داده و برنج پاکستان را از نظر قیمتی در بازارهای بینالمللی کمتر رقابتی کرده است. این هزینههای رو به افزایش ناشی از بالا رفتن قیمت سوخت، مشکلات لجستیکی و حق بیمههای بالاتر در مناطق ناپایدار است.
از سوی دیگر، بحرانهای بینالمللی و تغییرات الگوهای تجاری، تقاضا را کاهش داده و زنجیره تأمین موجود را مختل کردهاند.کارشناسان اقتصادی، تعلیق تجارت با افغانستان و بسته شدن مسیرهای ترانزیتی کلیدی به کشورهای آسیای مرکزی را علت اصلی این کاهش میدانند.
افغانستان برای سالهای طولانی به عنوان کریدور زمینی حیاتی برای کالاهای پاکستانی به مقصد بازارهای محاط در خشکی آسیای مرکزی عمل میکرد. بسته شدن مکرر مرزها و تنشهای مداوم، بخش عمدهای از این ترافیک ترانزیتی را متوقف کرده و صادرکنندگان را مجبور به استفاده از مسیرهای گرانتر و کمتر کارآمد کردهاست.
هرچند تلاشهایی برای توسعه مسیرهای جدید از طریق ایران در جریان است، اما این ابتکارات هنوز نتوانستهاند به طور کامل خسارات را جبران کنند.این وضعیت بر کل زنجیره ارزش برنج تأثیر گذاشته است.
کشاورزان در مناطق اصلی تولید، بهویژه در استانهای پنجاب و سند، با کاهش قیمتهای خرید و عدم اطمینان از تقاضای آینده روبرو هستند.
آسیابکنندگان و فرآوریکنندگان برنج که به سفارشهای صادراتی ثابت وابستهاند، با ظرفیت بلااستفاده و مشکلات مالی مواجه شدهاند.
صادرکنندگان کوچکتر که منابع محدودی برای جذب هزینههای بالاتر یا کاوش بازارهای دورافتاده دارند، بیشترین آسیب را دیدهاند.کارشناسان هشدار میدهند که بدون مداخلات سریع و هدفمند دولت، این کاهش ممکن است عمیقتر شود.
کاهش ۱۴ درصدی صادرات برنج نه تنها منجر به زیان درآمد فوری شده، بلکه ضعفهای ساختاری عمیقتری در نظام تجاری پاکستان را آشکار میسازد. این مسئله بر نیاز فوری به مسیرهای صادراتی متنوع، افزایش رقابتپذیری و تقویت مشارکتهای منطقهای تأکید دارد.
با ادامه سال مالی، ذینفعان امیدوارند که اقدامات سیاستی اخیر و کریدورهای جایگزین نوظهور بتوانند روند فعلی را معکوس کنند و رشد را به این بخش حیاتی بازگردانند.در پایان، کاهش صادرات برنج از ۶۵۸ هزار و ۷۰۰ تن به ۵۵۸ هزار و ۲۰۰ تن در طول یک سال، ترکیبی از افزایش هزینههای عملیاتی و اختلالات ژئوپلیتیکی بهویژه مرتبط با تجارت با افغانستان را نشان میدهد.
رسیدگی مؤثر به این چالشها برای حفاظت از صادرات کشاورزی پاکستان و حفظ معیشت کسانی که به صنعت برنج وابسته هستند، ضروری خواهد بود.
