مسئولان محلی در ولایت هرات از افزایش قابل توجه اخراج اجباری شهروندان افغانستانی از ایران خبر میدهند. بر اساس گزارشهای آمریت امور مهاجران در مرز اسلامقلعه، در روزهای اخیر روند بازگشت اجباری مهاجران شدت گرفته و روزانه بیش از دو هزار نفر از این گذرگاه مرزی وارد خاک افغانستان میشوند.
کابل ۲۴: عبدالغنی قاضیزاده، مسئول ثبت آمار آمریت امور مهاجران در مرز اسلامقلعه، در این باره گفته است: «پیشتر شمار بازگشتکنندگان اجباری کمتر بود و بیشتر مهاجران به صورت خودخواسته و داوطلبانه به کشور بازمیگشتند؛ اما اکنون اخراجهای اجباری افزایش یافته و تعداد کسانی که به میل خود برمیگردند، به طور محسوسی کاهش پیدا کردهاست.»
این تغییر روند در حالی رخ میدهد که ایران طی سالهای اخیر، به ویژه از سال ۱۴۰۴ شمسی (۲۰۲۵ میلادی) به بعد، سیاستهای سختگیرانهتری در قبال مهاجران افغان بدون مدرک قانونی اتخاذ کردهاست.
مقامات ایرانی دلایل اصلی این اقدام را حفظ امنیت ملی، کاهش هزینههای عمومی و تنظیم بازار کار عنوان کردهاند. جمعیت بالای مهاجران افغان در ایران (که برخی آمارها آن را بیش از شش میلیون نفر تخمین میزنند) و مسائل مرتبط با آن، از جمله نگرانیهای اجتماعی و اقتصادی، باعث شده تا عملیات اخراج به صورت گستردهتر پیگیری شود.
در ماههای گذشته، به خصوص پس از تنشهای منطقهای، موج اخراجها شتاب بیشتری گرفت. گزارشهای سازمانهای بینالمللی مانند سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM) و کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل نشان میدهد که صدها هزار نفر در دورههای کوتاهمدت از ایران خارج شدهاند.
در برخی مقاطع، حتی عبور روزانه از مرزها به دهها هزار نفر نیز رسیده بود. هرچند در حال حاضر آمار روزانه در مرز اسلامقلعه بیش از دو هزار نفر گزارش شده، اما این رقم همچنان فشار قابل توجهی بر امکانات مرزی و خدمات بشردوستانه در هرات وارد میکند.مهاجران بازگشتی اغلب با شرایط دشواری روبرو هستند.
بسیاری از آنها پس از سالها زندگی در ایران، با دست خالی و بدون امکانات کافی به افغانستان بازمیگردند.
سیستمهای حمایتی افغانستان که خود با چالشهای اقتصادی و بشردوستانه جدی مواجه است، تحت فشار این بازگشتهای گسترده قرار گرفتهاند.
خانوادهها، کودکان و زنان از گروههای آسیبپذیرتر در این میان هستند و نیاز به کمکهای فوری در زمینه اسکان، غذا، بهداشت و ادغام مجدد دارند.
مسئولان محلی در هرات تلاش کردهاند تا با هماهنگی نهادهای مرتبط، مراکز پذیرش موقت ایجاد کنند و کمکهای اولیه را ارائه دهند، اما ظرفیتها محدود است.
سازمانهای امدادی بینالمللی نیز نسبت به تشدید بحران انسانی هشدار داده و خواستار حمایت بیشتر از بازگشتکنندگان شدهاند.این روند نه تنها بر زندگی فردی مهاجران تأثیر گذاشته، بلکه میتواند پیامدهای بلندمدتی بر وضعیت اقتصادی و اجتماعی هر دو کشور داشته باشد.
کارشناسان معتقدند که ادامه اخراجهای اجباری بدون برنامهریزی مشترک برای مدیریت بازگشت، میتواند تنشها را افزایش دهد و چالشهای جدیدی در روابط دوجانبه ایجاد کند.
در مجموع، افزایش اخراج اجباری مهاجران افغان از ایران نشاندهنده تغییر سیاستهای مهاجرتی همسایه غربی است که مستقیماً زندگی صدها هزار خانواده افغانستانی را تحت تأثیر قرار دادهاست.
مقامات افغانستانی تأکید دارند که برای مدیریت این وضعیت نیاز به کمکهای بینالمللی و هماهنگی بیشتر با ایران وجود دارد تا بازگشت مهاجران به صورت انسانی و با حداقل آسیب انجام شود.
