بر اساس گزارش رسانههای پاکستانی، تجارت ترانزیت میان افغانستان و پاکستان در سال مالی ۲۰۲۶ پاکستان به پایینترین سطح خود در سالهای اخیر سقوط کردهاست.
کابل ۲۴: ارزش این تجارت تنها به ۳۶۷ میلیون دلار رسیده که نشاندهنده کاهش چشمگیر و بیسابقهای نسبت به سالهای گذشته است.پیش از سال ۲۰۲۱، حجم تجارت ترانزیت دو کشور به حدود پنج میلیارد دالر در سال میرسید و سالانه نزدیک به ۸۹ هزار کانتینر کالا میان دو طرف جابهجا میشد.
اما آمار جدید حاکی از آن است که این رقم در سال جاری به حدود ۱۱ هزار و ۶۰۰ کانتینر کاهش یافتهاست. این افت شدید، ضربه سنگینی به اقتصاد هر دو کشور وارد کرده و به ویژه برای پاکستان که از درآمدهای ترانزیتی و عوارض گمرکی بهره میبرد، نگرانکننده تلقی میشود.
در سال ۲۰۲۳، تجارت ترانزیت میان دو کشور وضعیت نسبتاً مطلوبی داشت. در آن سال، شمار کانتینرهای جابهجا شده از ۱۰۲ هزار دستگاه فراتر رفت و ارزش کل تجارت به ۶.۷ میلیارد دالر رسید.
این رقم، بالاترین سطح ثبتشده در چند سال اخیر بود و امیدهایی برای احیای روابط تجاری دوجانبه ایجاد کرده بود. با این حال، از آن زمان تاکنون روند نزولی شتابان بوده و در سال مالی جاری به نقطهای بحرانی رسیدهاست.
کارشناسان و گزارشهای پاکستانی، دو عامل اصلی را در این کاهش مقصر میدانند: نخست، رویآوردن افغانستان به ایران به عنوان مسیر ترانزیتی جایگزین؛ و دوم، مسدود ماندن مکرر گذرگاههای مرزی میان کابل و اسلامآباد.
افغانستان حتی پیش از بسته شدن کامل برخی گذرگاهها، به طور تدریجی تجارت ترانزیت خود با پاکستان را کاهش داد و تلاش کرد تا همکاریهای ترانزیتی و تجاری خود را با ایران و کشورهای آسیای مرکزی گسترش دهد. امضای توافقنامههای جدید با تهران و تلاش برای فعالسازی کریدورهای شمالی، بخشی از این استراتژی بودهاست.
این تغییر جهتگیری، ریشه در تنشهای سیاسی، مسائل امنیتی و اختلافات مرزی دارد.
بسته شدن گذرگاهها نه تنها جریان کالا را مختل کرده، بلکه اعتماد تجاری میان دو همسایه را نیز به شدت آسیب زده است. در نتیجه، تجار افغان به دنبال مسیرهای مطمئنتر و کمتر پرریسک رفتهاند.
کاهش تجارت ترانزیت، پیامدهای اقتصادی گستردهای برای هر دو طرف دارد. پاکستان از دست دادن درآمدهای قابل توجه گمرکی و ترانزیتی را تجربه میکند و افغانستان نیز با افزایش هزینههای حملونقل و تأخیر در تأمین کالاهای مورد نیاز مواجه شدهاست.
تحلیلگران معتقدند که احیای این تجارت نیازمند کاهش تنشهای سیاسی، بازگشایی پایدار گذرگاهها و ایجاد اعتماد متقابل است.
در حال حاضر، چشمانداز بهبود کوتاهمدت مبهم به نظر میرسد و هر دو کشور باید برای جلوگیری از ادامه این روند نزولی، اقدامات جدیتری اتخاذ کنند.
