اجلاس شنژن؛ بازطراحی نقشه جهان در سایه بن‌بست‌های اوکراین و ایران

حمید شهاب
4 دقیقه حداقل زمان خواندن

آغاز نشست سه‌جانبه دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جین‌پینگ در «ویلای کیلین» شهر شنژن چین در نوزدهم نوامبر، نقطه عطفی در نظم بین‌الملل است که هم‌زمان امید به توافق‌های بزرگ و نگرانی از بازگشت به سیاست «حوزه‌های نفوذ» را زنده کرده‌است.

خبرگزاری کابل ۲۴: اگرچه هیچ دستور کار رسمی و شفافی برای این دیدار اعلام نشده، اما هم‌زمانی آن با تشدید بحران در خاورمیانه و فرسایش جنگ اوکراین، نشان می‌دهد که رهبران سه قدرت بزرگ در حال چانه‌زنی بر سر پرونده‌های حل‌نشده جهان هستند؛ پرونده‌هایی که سرنوشت کشورهایی چون اوکراین و ایران مستقیماً به خروجی آن گره خورده‌است.

بسیاری از ناظران با نگرانی از احتمال تقسیم جهان میان امریکا، روسیه و چین بدون حضور اروپا و کی‌یف، این اجلاس را با کنفرانس تاریخی یالتا مقایسه می‌کنند. اما از منظر تحلیل راهبردی، تشبیه شنژن به یالتای ۱۹۴۵ یک خطای تحلیلی است. کنفرانس یالتا پس از قطعی شدن شکست آلمان نازی و برای تقسیم غنائم و ترسیم نظم پس از پایان جنگ برگزار شد؛ در حالی که امروز نه جنگی فیصله یافته و نه قدرت‌های بزرگ به پیروزی قاطع رسیده‌اند.

برعکس، جنگ‌های اوکراین و تنش‌های نظامی پیرامون ایران ثابت کرده‌اند که قدرت‌های کوچک و متوسط با تکیه بر فناوری‌های ارزان، جنگ نامتقارن و مزیت‌های ژئوپلیتیک، توانایی زمین‌گیر کردن قدرت‌های بزرگ را دارند. از این رو، اجلاس شنژن بیش از آنکه شبیه یالتا باشد، یادآور کنفرانس تهران در سال ۱۹۴۳ است؛ نشستی که در میانه بحران و پیش از پایان جنگ، برای هماهنگی تاکتیکی و مدیریت بحران‌های جاری برگزار شد.

اهمیت اجلاس شنژن را نمی‌توان جدا از تحولات هم‌زمان در خاورمیانه تحلیل کرد. درست در موازات دیدار ترامپ، پوتین و شی، نشست سه‌جانبه فرمانده سنتکام، رئیس ستاد ارتش اسرائیل و رئیس موساد با دستور کار صددرصد ایرانی برگزار شده است. این هم‌زمانی یک پیام روشن دارد: پرونده ایران پس از شکست میانجی‌گری‌ها، به بن‌بستی خطرناک رسیده است.

در این معادله، حضور ترامپ در شنژن می‌تواند نقش یک «پیوست دیپلماتیک» را برای تحرکات نظامی و اطلاعاتی امریکا و اسرائیل ایفا کند. واشنگتن برای شکستن بن‌بست ایران چه از طریق انتخاب گزینه نظامی و آغاز دور جدید جنگ، و چه از طریق تداوم محاصره دریایی و مدیریت انسداد تنگه هرمز نیازمند اطلاع یا دست‌کم بی‌طرفی نسبی مسکو و پکن است. به عبارت دیگر، اوکراین و خاورمیانه در میز مذاکره شنژن به هم گره خورده‌اند؛ جایی که ممکن است امتیازدهی در یکی، به معنای دست بازتر در دیگری باشد.

در سوی دیگر میدان، تهران با درک فشارهای ناشی از محاصره دریایی و انزوای هوایی، در هفته‌های اخیر رویکردی تهاجمی‌تر در پیش گرفته است. استراتژی ایران بر این اصل استوار است که هزینه‌های این محاصره را به همسایگان عرب و اقتصاد جهانی منتقل کند تا بدون ورود به یک جنگ تمام‌عیار، هزینه ادامه وضعیت موجود را برای واشنگتن و متحدانش غیرقابل تحمل سازد.

اکنون جهان در برابر دو سناریوی بزرگ قرار دارد: در شنژن، سه قدرت بزرگ تلاش می‌کنند بدون حضور بازیگران منطقه‌ای (اروپا در پرونده اوکراین و کشورهای منطقه در پرونده خاورمیانه)، خطوط سرخ جدیدی ترسیم کنند؛ و در خاورمیانه، امریکا و اسرائیل بر سر مرز باریک میان «جنگ تمام‌عیار» و «فرسایش کنترل‌شده» تصمیم‌گیری می‌کنند. نتیجه این دو نشست هم‌زمان، مشخص خواهد کرد که آیا نظم جهانی وارد فاز جدیدی از معاملات پشت پرده قدرت‌های بزرگ می‌شود یا جرقه‌های جنگ‌های منطقه‌ای، تمام محاسبات میز مذاکره شنژن را به هم خواهد ریخت.

این مقاله را به اشتراک بگذارید
دنبال کردن:
حمید شهاب خبرنگار، عکاس، نویسنده و موسس کابل۲۴ است او همچنین به‌عنوان خبرنگار ارشد، مدیر مسئول و نویسنده در برخی از رسانه‌ها کار کرده‌است. از آقای شهاب در ۱۱ سال فعالیت رسانه‌ای، صدها گزارش، مقاله، تحلیل و گفتگو در حوزه‌های گوناگون، منتشر شده‌است