کابل – رئیس برنامه اسکان بشری سازمان ملل متحد (UN-Habitat) در افغانستان اعلام کرد که روند بازگشت مهاجران افغان از ایران و پاکستان به شدت در حال افزایش است و پیشبینی میشود در سال ۲۰۲۶ نزدیک به دو میلیون نفر دیگر به کشور بازگردند.
کابل ۲۴: استیفنی لویس (Stephanie Loose) گفت: تنها در سال ۲۰۲۵، بیش از ۲.۸ میلیون مهاجر افغان از پاکستان و ایران به افغانستان بازگشتهاند. این آمار در حالی اعلام میشود که از سپتامبر ۲۰۲۳ تاکنون، مجموع بازگشتکنندگان به حدود ۳ میلیون نفر یا بیشتر رسیدهاست.
طبق برآورد بانک جهانی، این موج بازگشت باعث افزایش بیش از ۱۰ درصدی جمعیت افغانستان شده که مدیریت آن برای هر کشوری چالشبرانگیز است، بهویژه در شرایط افغانستان که همچنان با شمار بالای بیجاشدگان داخلی مواجه است.
خانم لویس تأکید کرد که بسیاری از بازگشتکنندگان در شرایط بسیار آسیبپذیر وارد کشور میشوند و اغلب در مناطق غیررسمی و حاشیهای شهرها ساکن میگردند. این افراد به سرپناه فوری، دسترسی به خدمات پایهای مانند آب، بهداشت و آموزش، و فرصتهای معیشتی نیاز دارند تا بتوانند به خودکفایی برسند.
او افزود: «تنها در صورتی که این افراد به منابع درآمد پایدار دسترسی پیدا کنند، میتوانند مستقل شوند و راهحلهای بلندمدت برای زندگی خود ایجاد کنند.»این بازگشتهای گسترده فشار زیادی بر زیرساختهای ضعیف افغانستان وارد کردهاست.
بازگشتکنندگان اغلب با مشکلات اقتصادی، کمبود مسکن و رقابت بر سر منابع محدود مواجه هستند. بسیاری از آنها پس از سالها زندگی در کشورهای همسایه، با شرایط سخت بازگشت روبهرو شدهاند که شامل اخراج اجباری، از دست دادن داراییها و جدایی خانوادهها میشود.در همین حال، برخی فعالان حقوق مهاجران بر لزوم پایبندی کشورهای میزبان به کنوانسیونهای بینالمللی مهاجرت تأکید دارند.
ذکیالله محمدی، استاد دانشگاه، در این باره گفت: «مهاجران افغان بیش از بیست سال در آنجا زندگی کردند، خانه ساختند و تجارت کردند، اما پاکستان به جای حمایت، آنها را به زور اخراج میکند که این اقدام خلاف قوانین جهانی است.»پیش از این، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR) نیز گزارش داده بود که تنها در یک ماه (از ۱۱ مارچ تا ۱۱ اپریل) بیش از ۸۶ هزار نفر بازگشتهاند.
آمارهای جدید نشان میدهد که بخش قابل توجهی از بازگشتها به شکل اخراج اجباری بوده است.کارشناسان هشدار میدهند که بدون حمایت بینالمللی کافی برای فراهم کردن سرپناه، خدمات اساسی و فرصتهای شغلی، این موج بازگشت میتواند بحران انسانی را در افغانستان تشدید کند و فشار بر جوامع میزبان را افزایش دهد.
امارت اسلامی افغانستان و سازمانهای بینالمللی در حال تلاش برای مدیریت این وضعیت هستند، اما نیاز به کمکهای فوری و برنامهریزی بلندمدت برای ادغام پایدار بازگشتکنندگان احساس میشود.
